Vrijwilligerswerk als tegenprestatie niet verplichten

Eind 2013, begin 2014 was de Tweede Kamer bezig met wetsvoorstellen van staatssecretaris Klijnsma van SZW. Het gaat hier om de Participatiewet die begin 2015 in werking treedt.

Totdat de wetsvoorstellen, al dan niet in gewijzigde vorm, aangenomen worden, hanteert Vereniging NOV onderstaand standpunt:

Gemeenten kunnen vanaf 1 januari 2015 mensen met een bijstandsuitkering verplichten tot het doen van een tegenprestatie volgens de Participatiewet. Deze tegenprestatie houdt in dat de uitkeringsgerechtigde naar vermogen onbeloonde maatschappelijk nuttige werkzaamheden verricht, naast of in aanvulling op reguliere arbeid.

Vereniging NOV stelt zich op het standpunt dat vrijwilligerswerk een uitstekende activiteit is voor iemand met een bijstandsuitkering, in het geval diegene dat nog niet doet, maar dat vrijwilligerswerk nooit verplicht kan zijn. Voor de verplichte tegenprestatie kan de gemeente, ook wettelijk gezien, niet bij het vrijwilligerswerk terecht.

Bewezen positief effect

Onderzoek heeft uitgewezen dat vrijwilligerswerk een prima middel is om mensen te activeren en zingeving aan hun leven te geven. Voorwaarde voor succes is dat er op een zinvolle manier invulling gegeven wordt aan het werk; het moet een verrijking van iemands leven zijn. Goede matching en (soms intensieve) begeleiding maken dit mogelijk. Niet alleen naar het werk toe, maar ook in het vrijwilligerswerk en de vrijwilligersorganisatie.

Stimuleren

Gemeenten die hun burgers willen betrekken, kunnen hen stimuleren om vrijwillig hun horizon te verbreden. Het is verstandig als ze dit niet alleen doet bij mensen in de bijstand, maar ook bij andere doelgroepen. Bijvoorbeeld mensen die net in de WW zitten (hierin kunnen/moeten het UWV en het bedrijfsleven een rol spelen), met pensioen gaan of nog aan het begin van hun werkende leven staan. Op die manier versterkt de lokale overheid het systeem dat burgers in staat stelt meer competenties te ontwikkelen of te ontdekken en een netwerk op te bouwen. Iets waar zij hun hele leven baat bij kunnen hebben. Ook voor vrijwilligersorganisaties en burgerinitiatieven zou dit een goede ontwikkeling zijn omdat het vrijwilligerswerk dan veel breder onder de aandacht wordt gebracht en een goede positie naast betaald werk krijgt. De gemeente kan rekenen op een krachtigere samenleving, waarin mensen intrinsiek gemotiveerd zijn om hun steentje bij te dragen.

Vrijwilligersorganisaties moeten oppassen

In de praktijk zijn er nu al vrijwilligersorganisaties die mensen ruimte bieden om bij hun de tegenprestatie in te vullen. Daar moeten zij mee oppassen omdat mensen die een tegenprestatie leveren, formeel geen vrijwilligers zijn. Ze vallen daarom niet onder de vrijwilligersverzekering, kunnen geen vrijwilligersvergoeding ontvangen. De vrijwilligersorganisatie die plek biedt voor de tegenprestatie moet daarom goede afspraken maken met de gemeente.