Participatiewet en kansen voor organisaties, voorbeeld Deventer

Presentatie door Edith Starreveld van Vrijwilligers Centrale Deventer (VCD) tijdens de NOVi-bijeenkomst van 25 september 2014

De Participatiewet treedt vanaf 1 januari in werking. Dit betekent dat mensen met een WWB-uitkering ((Wet Werk en Bijstand) vanaf die datum door de gemeente verplicht kunnen worden tot het leveren van een tegenprestatie in ruil voor hun uitkering. Dit gebeurt op steeds meer plekken. In Deventer is de tegenprestatie geen verplichting voor mensen met bijstandsuitkering, maar de gemeente stimuleert het wel. Er lopen sinds twee jaar twee pilots rond wederkerigheid in Deventer: Wederkerigheid kindplaatsen en Wederkerigheid jongeren (tot 35 jaar).

Pilot 1: Wederkerigheid kindplaatsen

Wederkerigheid kindplaatsen houdt in dat ouders met een laag inkomen in Deventer in aanmerking kunnen komen voor een ‘gemeentelijke kindplek’ bij een kindcentrum. Ouders hoeven daarvoor niets te betalen, maar de gemeente verwacht dan wel dat zij daarvoor een tegenprestatie leveren van gemiddeld 8 uur per week of 320 uur op jaar basis.

De wederkerigheid kan elke vorm van vrijwilligerswerk of geregistreerde mantelzorg zijn. Bijvoorbeeld voorlezen op school, een bardienst bij een sportclub of een bestuursfunctie etc.  Ook de zorg voor een partner, kind of ouder die hulpbehoevend is (mantelzorg) geldt als wederkerigheid. De voorwaarde is dat iemand minimaal 8 uur per week mantelzorgtaken verricht.  Mensen regelen hun wederkerigheid zelf. Iedereen is wel ergens goed in. Wanneer mensen niet goed weten hoe zij de wederkerigheid kunnen invullen, kunnen zij terecht bij de Vrijwilligers Centrale Deventer (VCD). In alle gevallen wordt de wederkerigheid vastgelegd in een wederkerigheidsovereenkomst. De VCD heeft van de gemeente Deventer de opdracht gekregen om de informatie en bemiddeling rond deze wederkerigheid en de registratie daarvan te regelen.

Pilot 2: Wederkerigheid jongeren

Deze pilot geldt voor mensen met een gemeentelijke WWB-uitkering. De gemeente Deventer hanteert de volgende uitgangspunten voor deze doelgroep: Zij moeten eerst aan het werk, dat staat voorop. Zolang mensen nog geen werk hebben of werk vinden voor hen niet haalbaar is, wordt hen gevraagd om maatschappelijk nuttige werkzaamheden te verrichten. Mensen wordt gevraagd om zelf nuttige werkzaamheden/vrijwilligerswerk te zoeken.

Er is geen directe verplichting, maar de verplichting is gebaseerd op afspraken die iemand maakt met zijn consulent van de gemeente. Spreken zij af dat iemand vrijwilligerswerk gaat doen, maar doet de klant dat niet, dan kunnen hier sancties op volgen. Het vrijwilligerswerk is op zich dus niet verplicht, maar op het niet nakomen van afspraken met de consulent staan sancties zoals mogelijk het korten van de uitkering.

Als het mensen niet lukt om zelfstandig de wederkerigheid in te vullen/vrijwilligerswerk te vinden, dan stromen ze in in de ‘pilot wederkerigheid’.

Deze pilot is opgezet met vier partners in de stad Deventer:

  1. VCD, de vrijwilligerscentrale
  2. Raster, de welzijnsinstelling
  3. Cambio, een reintegratie-organisatie met beschutte werkplekken en trajectbegeleiding
  4. Rechtop: uitvoerder van de gemeentelijke reductieregeling, zet mensen aan tot activering en participatie middels koffie-inloop en begeleide vrijwilligersgroepen. 

Uitgangspunt van de VCD is dat zij er zijn voor gemotiveerde vrijwilligers. Dat betekent dat mensen soms wel nog een stimulans nodig hebben om daadwerkelijk aan de slag te gaan, maar de eigen motivatie moet wel aangeboord kunnen worden. Kandidaten worden door de gemeente doorgestuurd naar de VCD of Rechtop. Van daaruit start een traject. Als iemand niet op afspraken verschijnt, wordt door de gemeente een opbouwwerker of buurtcoach ingezet om een huisbezoek te doen.

De bemiddeling van de VCD bestaat uit een aantal gesprekken om de interesse van de klant te achterhalen, er wordt gebruik gemaakt van een digitaal e-portfolio. De medewerker van de VCD regelt een bemiddeling en warme overdracht naar een vrijwilligersorganisatie en neemt na een tijd nog eens contact op om te kijken hoe het gaat.

Op het moment dat blijkt dat iemand niet of moeilijk te motiveren is voor vrijwilligerswerk, wordt doorverwezen naar een van de andere pilotpartners, bijvoorbeeld Cambio waar zij arbeidsritme kunnen opbouwen en meer begeleiding krijgen.

Er zijn dit jaar meer dan 100 kandidaten doorverwezen naar een van de pilotpartners. De VCD heeft hiervan 42 personen bemiddeld.

Vrijwilligersorganisaties en wederkerigheid

Vrijwilligersorganisaties kunnen op verschillende manieren te maken krijgen met mensen die hun wederkerigheid moeten invullen als tegenprestatie voor de gemeentelijke kindplek. Het kan gaan om:

  • Een vrijwilliger die al vrijwilligerswerk bij hen doet, maar de wederkerigheid formeel moet vastleggen in een wederkerigheidsovereenkomst en een handtekening van de organisatie nodig heeft.
  • Mensen die bij de organisatie een vrijwilligersplek komen zoeken om op deze manier hun wederkerigheid in te vullen. 

De VCD ondersteunt vrijwilligersorganisaties door de organisaties te informeren over de regeling, te ondersteunen bij het creëren van vrijwilligersplekken en trainen en opleiden van vrijwilligers. Afgelopen jaar is er een onderzoekje gehouden onder 35 vrijwilligersorganisaties over dit onderwerp en hoe organisaties daar tegenaan kijken.

Resultaat onderzoek vrijwilligersorganisaties

Uit het onderzoek onder vrijwilligersorganisaties in Deventer komt naar voren dat de meeste organisaties wel positief staan tegenover de wederkerigheid. Zij stellen wel als voorwaarde dat vrijwilligers gemotiveerd zijn en het liefst zelfstandig kunnen werken.

Als ze wel gemotiveerd zijn maar meer begeleiding nodig hebben, dan zijn de meningen verdeeld.

  • De meeste organisaties geven aan geen tijd te hebben voor extra begeleiding.
  • Een aantal geeft aan wel plek te hebben voor 1 tot 2 personen met extra begeleiding.
  • Een aantal geeft aan dat het prima is, mits er voor begeleiding door een derde wordt gezorgd.
  • Organisaties zien voor zichzelf geen rol in registratie of controle van wederkerigheid.

 

Kansen die vrijwilligersorganisaties zien in wederkerigheid:

  • meer vrijwilligers
  • kleine klusje kunnen worden afgehandeld
  • positief imago voor hun organisatie

 

Kansen volgens organisaties voor wederkerigheidsvrijwilligers;

  • netwerk opbouwen
  • sociale contacten opdoen
  • arbeidsritme opbouwen

 

De vrijwilligersorganisaties die de vragenlijst hebben ingevuld zijn geen plekken waar grote groepen wederkerigheidsvrijwilligers kunnen worden 'weggezet'.

Workshop wederkerigheid

Om organisaties voor te bereiden op de wederkerige vrijwilligers, biedt de VCD in november een workshop aan. Drie externe deskundigen hebben deze workshop opgezet na grondig onderzoek in de gemeente. De workshop bestaat uit twee bijeenkomsten en geeft achtergrondinformatie over de wettelijke kaders en gemeentelijk beleid. Er is aandacht voor het verleiden van mensen, motivatie en brengen en halen. Wat maakt vrijwilligerswerk leuk? Aandacht voor doelgroepen en hun achtergrond, verschillen wederkerigheid en reguliere vrijwilligers. Succesfactoren worden benoemd en er is informatie over hoe wederkerigheid een plek krijgt in het vrijwilligersbeleid van de organisatie.

Middels een huiswerkopdracht gaan organisaties aan de slag met wederkerigheid in hun eigen organisatie. Na de workshop worden intervisiemomenten aangeboden aan de deelnemers om ervaringen uit te wisselen met elkaar rond dit thema.

Meer informatie over dit thema of over de workshop is verkrijgbaar via Edith Starrevelt, medewerker beleid & projecten van de VCD. Tel.: 0570-615805 of via e-mail: edithstarrevelt vcdeventer.nl