NOV-congres 2011: geslaagde aftrap

Verslappende aandacht voor vrijwilligerswerk, extra taken voor vrijwilligers, onzichtbaarheid van coördinatoren. Heel wat pittige thema’s passeerden de revue tijdens het congres van de Vereniging Nederlandse Organisaties Vrijwilligerswerk op 20 oktober 2011. Dit was de officiële aftrap van de Congresweek Europese Tour in het kader van het Europees jaar van het vrijwilligerswerk.

De belangstelling was groot voor het evenement; zo’n 350 mensen – vooral bestuurders en coördinatoren van vrijwilligersorganisaties – kwamen erop af. Zij kregen een gevarieerd programma voorgeschoteld met presentaties, debatten, workshops en amusante intermezzo’s. Het NOV-congres vond plaats in het KPMG-gebouw in Amstelveen.

De 350 mensen – vooral bestuurders en coördinatoren van vrijwilligersorganisaties – aanwezig bij het congres.

Aan de top

‘Zonder vrijwilligerswerk zou de samenleving koud en saai zijn’, begint Annet den Hoed haar verhaal. Zij is plaatsvervangend directeur bij de directie Maatschappelijke Ondersteuning van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en neemt de honneurs waar voor de afwezige staatssecretaris Marlies Veldhuijzen van Zanten-Hyllner. Nederland staat wat betreft vrijwilligerswerk aan de top, maar het kan volgens Den Hoed nog beter. ‘Wij willen de kwaliteit van de samenleving verbeteren door burgers meer ruimte te geven. Dat houdt een groter beroep op vrijwilligerswerk in.’ Den Hoed benadrukt verder het belang van lokale samenwerking.

Annet den Hoed: 'Zonder vrijwilligerswerk zou de samenleving koud en saai zijn'.

Geen marionetten

Evelien Tonkens, hoogleraar Actief Burgerschap aan de Universiteit van Amsterdam, houdt de keynote speech. Zij noemt vijf uitdagingen. Allereerst moet instrumentalisering van het vrijwilligerswerk worden voorkomen, zegt Tonkens. ‘De overheid trekt zich terug en wil veel overdragen aan vrijwilligers. Dat werkt averechts, zeker als de overheid de verantwoordelijkheid afschuift. Vrijwilligers zullen defensief in plaats van enthousiast reageren. Zij zijn geen marionetten van het overheidsbeleid.’ Als tweede punt waarschuwt Tonkens voor het overvragen van vrijwilligers. ‘Je kunt veel van hen vragen, maar zij kunnen niet alles tegelijk. Het overnemen van een buurthuis gaat bijvoorbeeld te ver.’

'De overheid trekt zich terug en wil veel overdragen aan vrijwilligers. Dat werkt averechts', aldus Evelien Tonkens.

Accentueer en bevorder het eigene van vrijwilligers, noemt Tonkens als derde uitdaging. ‘Creëer een sfeer die niet de nadelen van werk heeft. Zorg dus voor minder prestatiedruk en minder bureaucratie.’ Een vierde punt is het aanboren van het altruïstisch overschot. Er zijn veel mensen die iets willen doen, maar niet weten hoe. Volgens Tonkens is het probleem dat glijbanen ontbreken, behalve voor ouders met kinderen tot twaalf jaar. ‘Maak goede glijbanen zodat mensen hierin belanden voordat ze er erg in hebben.’ De vijfde en laatste uitdaging is de kunst van ondersteuning van vrijwilligerswerk. Tonkens: ‘Dat is een enorme kunst. Je moet ondersteuning ontwikkelen. Onder meer door liefdevolle verwaarlozing. Soms moet je je stevig bemoeien met een vrijwilliger en soms moet je afstand nemen.’

Rust in de tent

Daarna zijn er twee debatten. Het eerste debat is bedoeld voor bestuurders. Marry de Gaay Fortman, advocaat/partner bij Houthoff Buruma en bestuurder van diverse vrijwilligersorganisaties, pleit voor een good governance regeling. Volgens haar zouden NOV en MOVISIE deze regeling samen moeten ontwikkelen. ‘Het gaat om een professionaliseringsslag die rust in de tent kan brengen. De principes van good governance zijn niet ingewikkeld: geloofwaardigheid, integriteit, transparantie en verantwoordelijkheid.’
De andere panelleden zien er wel wat in. De good governance regeling voor vrijwilligersorganisaties kan bijvoorbeeld voorkomen dat mensen te lang in een bestuur blijven zitten. Al moet de neiging tot bureaucratie worden tegengegaan. Dat is ook de bedoeling, zegt De Gaay Fortman. ‘Houd de regeling simpel. Maak er een handreiking van.’

Onzichtbaar

In het tweede debat komt de positie van de coördinator aan de orde. Marian van der Klein, onderzoeker van het Verwey-Jonker Instituut, noemt de coördinator een onmisbare schakel. Maar de coördinator is ook vaak onzichtbaar, vooral voor lokale politici en andere maatschappelijke organisaties. Van der Klein: ‘Dat is echt een probleem. Voor je het weet, wordt de coördinator wegbezuinigd.’ Felix Schrandt, directeur Landschapsbeheer Zuid-Holland, betitelt de coördinator als een ‘geen gedoe manager’. ‘De coördinator zorgt ervoor dat de vrijwilliger geen gedoe heeft. Want die doet het vrijwilligerswerk vooral omdat hij het leuk vindt.’

Marian van der Klein: 'De vrijwilligerscoördinator is een onmisbare schakel.'

Drastische verandering

Tegelijk met de debatten vinden liefst dertig workshops plaats. Professor Lucas Meijs (Vrijwilligerswerk, civil society en ondernemingen en Strategische filantropie) van de Erasmus Universiteit Rotterdam trekt veel publiek met zijn hoorcollege over de vrijwilligerscoördinator in 2025. Diens functie zal drastisch veranderen, zegt Meijs. ‘Private instroom wordt veel belangrijker en groter. Je legitimeert je organisatie ook op deze manier. Vrijwilligersorganisaties kunnen het zeker aan. De vraag is of grote instellingen en beroepskrachten dat ook kunnen.’

Else - van negen jaar - doet al aan vrijwilligerswerk.

Een leuk congresonderdeel is de uitreiking van de Mezzo Filmprijs voor jonge zorgvrijwilligers. Het beste filmpje is gemaakt door Amsterdamse Vriendendiensten. Stichting Thuiszorg Gehandicapten uit Haarlem wint de publieksprijs. Het optreden van de negenjarige Else ontroert de aanwezigen. Zij doet vrijwilligerswerk bij leeftijdgenootje Eva die het syndroom van Down heeft.

Positieve ambitie

Ten slotte is het tijd voor wat Marius Ernsting, voorzitter van Vereniging NOV, het ‘pièce de résistance’ van het congres noemt: de presentatie van het manifest ‘Cement voor een sterk gebouw’. Vereniging NOV roept, gesteund door vijf andere organisaties, het kabinet op de waardering voor vrijwilligerswerk om te zetten in actie. Vereniging NOV wil daarbij op vijf punten komen tot afspraken.

Marius Ernsting: 'Onze oproep aan Mark Rutte is: formuleer een positieve ambitie!'.

Volgens Ernsting is de beleidsaandacht voor vrijwilligerswerk aan het ‘verslappen en verkruimelen’. ‘Het zit ons dwars dat de discussie in het teken staat van een kleinere overheid en bezuinigingen. Dat is niet de goede manier om meer vrijwilligers warm te maken voor het uitvoeren van taken. Vandaar ons manifest. Onze oproep aan Mark Rutte is: formuleer een positieve ambitie!’

 

[start_kaderNOV]

Verslagen NOV-Congres

[eind_kaderNOV]