Verplicht ‘vrijwilligerswerk’: Wie mag geluk afdwingen?

20 maart 2013

Op 16 en 17 mei is de conferentie Eigen Kracht Ontkracht? van de Universiteit van Amsterdam en Platform 31. Op eerste dag van deze conferentie presenteert onderzoeker Thomas Kampen zijn onderzoek over de beleidsdoelstellingen van geleid (verplicht) vrijwilligerswerk voor mensen met een bijstandsuitkering. Maakt het gelukkiger? Helpt het ze aan werk? Of het vrijwilligerswerk er baat bij heeft komt ter sprake in de discussie op de conferentie.

Een paar jaar geleden klonk verplicht ‘vrijwilligerswerk’ de meeste mensen nog vreemd in de oren, het is tenslotte een contradictio in terminis. Sinds de aanpassing van de Wet Werk en Bijstand (WWB) in 2012 kiezen steeds meer gemeenten ervoor hun bijstandsgerechtigden te verplichten tot het doen van een tegenprestatie. Los van het feit dat de WWB expliciet vermeldt dat dit geen vrijwilligerswerk mag zijn, heeft Thomas Kampen de gevolgen onderzocht. Kampen: “Het blijkt dat vrijwilligerswerk bijstandsontvangers wel empowered, maar nauwelijks meer employable maakt.” Tijdens zijn presentatie zal Kampen laten zien hoe bijstandsontvangers het vrijwilligerswerk aanwenden om hun geluk te vergroten door herstel van het geschonden levensverhaal en zelfrespect, al dan niet op eigen kracht.

In discussie: Wie mag geluk afdwingen?

In aansluiten op de presentatie is er discussie. Kampen: “Hoewel de discussie vaak gaat over wel of niet verplichten van vrijwilligerswerk, blijkt uit mijn onderzoek dat een andere kwestie veel belangrijker is: wiens en welk belang stel je als gemeente voorop bij het verplichten van vrijwilligerswerk?” Volgens Kampen kan geleid vrijwilligerswerk verschillende belangen (tegelijk) dienen; de overheid bespaart kosten, de vrijwilligersorganisatie kan meer mensen inzetten, de bijstandsontvanger leert wat werken is en de buren krijgen een sneeuwvrij tuinpad. Helaas zijn deze belangen niet altijd met elkaar te verenigen. Kampen: “Denk maar aan de vrijwilligersorganisatie die steeds meer tijd kwijt is aan begeleiding of aan de sneeuwruimende vrijwilliger met een slechte rug.”

Ondergesneeuwde 'vrijwilligers'

Een belangrijke conclusie van het meerjarig onderzoek naar de ervaringen van geleide vrijwilligers is dat het eigen verhaal van geleide vrijwilligers ondergesneeuwd raakt door de nadruk op eigen verantwoordelijkheid en eigen kracht. Kampen: “De bal ligt nu bij hen, maar soms vinden ze er geen bal aan of zijn ze zelfs bang voor de bal. En ze willen na langere of kortere tijd iets terug van die overheid. Erkenning dat ze het goed doen, begeleiding, ondersteuning en ook een doel. Het moet ergens toe leiden.” Het is de vraag of de overheid ze hierin tegemoet kan en wil komen. 

Meer informatie en aanmelden

Bent u geïnteresseerd? Hier vindt u meer informatie over de conferentie: http://eigenkrachtontkracht.nl/. U kunt zich via de site ook aanmelden. U kunt hier ook downloaden:

  • Voorlopige resultaten van het onderzoek, Kampen
  • Fragility of selfrespect, Kampen, Elshout en Tonkens,
    Cambridge Journals Online. De nederlandstalige versie is binnenkort te lezen is in het boek De affectieve burger onder redactie van Thomas Kampen, Imrat Verhoeven en Loes Verplanke.
  • Hoofdstuk 2 uit Brave burgers gezocht, Kampen, citaat uit dit hoofdstuk: Trees (48) herinnert zich dat haar klantmanager zei: ‘“Doe jij wel vrijwilligerswerk?” Op dat moment was ik daar nog niet mee bezig, ik was daar nog niet aan toe. “Nou”, zei ze toen, “dan controleer ik over een jaar of je ondertussen al iets gevonden hebt.” Alleen al het woord “controleren”, alleen dat al is genoeg. (. . .) Daar gaat direct al iets mis.’

Thomas Kampen


Thomas Kampen is als socioloog en promovendus verbonden aan de Amsterdam Institute of Social Science Research (AISSR) en werkzaam als docent sociologie aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). Zijn interesses zijn onder meer activeringsbeleid, werkloosheid en empowerment. Onder zijn redactie verscheen in 2012 het boek Onverwachte verdienste (met Judith Elshout en Ineke Teijmant) en verschijnt binnenkort Verantwoordelijkheid verplicht (met Imrat Verhoeven en Loes Verplanke). Hij schrijft momenteel een proefschrift over geleid vrijwilligerswerk.